చారిత్రక ప్రదేశాలు
శాసనాధారాల నుంచి, నిజాం పాలిత ప్రాంతాలపై పురావస్తు సర్వేక్షణ సంస్థ 1900లో రూపొందించిన జాబితా నుంచి సేకరించిన 45 ప్రదేశాలు. వీటిలో కొన్ని ఆధునిక పరిశోధనా సాహిత్యంలో మరెక్కడా నమోదుకాలేదు.
వారసత్వ ప్రదేశాల సందర్శన మార్గాలు →
వరంగల్ కోట, హనుమకొండ, రామప్పలను సందర్శించేందుకు మూడు మార్గాలు. ప్రతి మజిలీకి పటం, గమనించాల్సిన ఆధారాలతో కూడిన వివరాలు ఉన్నాయి.
వరంగల్, హనుమకొండ
ఈ జంట నగరాల్లో అనేక చారిత్రక ప్రదేశాలు కొన్ని కిలోమీటర్ల పరిధిలో ఉన్నాయి. పటం వాటిని ఒక్కొక్కటిగా చూపిస్తుంది.

వరంగల్ కోట
ఓరుగల్లు వద్ద ఉన్న వరంగల్ కోట కాకతీయుల రాజధాని. ఈ పెద్ద వృత్తాకార కోటకు బయట మట్టి ప్రాకారం, లోపల రాతి ప్రాకారం ఉన్నాయి. ఉత్తరం, దక్షిణం, తూర్పు, పడమర—నాలుగు దిక్కుల్లో ఒక్కో ద్వారం ఉంది. రాజవంశ కులదైవమైన స్వయంభు ఆలయం కోట మధ్యలో ఉండేది.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Orugallu · Orugolu · Orrugallu · Warangal · Oruganti · Ekasilanagaram +5 మరిన్ని
- కాలం
- కాకతీయులు, 12వ శతాబ్దం చివరి నుంచి క్రీ.శ. 1323 వరకు
- రకం
- కోటలు

వేయి స్తంభాల గుడివేయ్యి స్తంభాల గుడి
హనుమకొండలోని వేయి స్తంభాల గుడి మూడు గర్భగుడులున్న ఆలయం; దీన్ని రుద్రదేవుడు 1163లో ప్రతిష్ఠించాడు. మూడు గర్భగుడులు శివుడు, విష్ణువు, సూర్యుడికి అంకితం. 1900 నాటి సర్వే దీన్ని నిజాం పాలిత ప్రాంతాల్లోని అత్యుత్తమ స్మారక కట్టడాల్లో ఒకటిగా పేర్కొంది.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Rudreswara · Rudreshwara · Veysthambala Gudi · Veyistambhalagudi · Thousand Pillared Temple · Hanumkonda temple +4 మరిన్ని
- కాలం
- కాకతీయులు, క్రీ.శ. 1163 నుంచి
- రకం
- ఆలయాలు

రామప్ప ఆలయం
పాలంపేటలోని రామప్ప ఆలయాన్ని సేనాధిపతి రేచర్ల రుద్రుడు 1213లో నిర్మించాడు. ఒకే గర్భగుడి, మూడు ప్రవేశ మండపాలున్న ఈ ఆలయం ఎత్తైన, రెండు అంచెల నక్షత్రాకార వేదికపై నిలుస్తుంది. డోలరైట్ రాతి బ్రాకెట్ శిల్పాలు, తేలికపాటి ఇటుకలతో నిర్మించిన శిఖరం ఈ ఆలయానికి ప్రసిద్ధి తెచ్చాయి.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Rudreswara · Rudreshwara · Palampet · Palampett · Palampeta · Pilampet +3 మరిన్ని
- కాలం
- కాకతీయులు, క్రీ.శ. 1213 నుంచి
- రకం
- ఆలయాలు

ఘనపూర్ ఆలయ సముదాయం
కోటగుళ్లు అని కూడా పిలిచే ఘనపూర్ ఆలయ సముదాయంలో సుమారు 22 ఆలయాలు ఉన్నాయి. ములుగు తాలూకాలోని ఈ సముదాయం 260 అడుగుల వైపులున్న చతురస్రాకార ప్రాకారంలో ఉంది. ఆలయాలను ఎర్ర ఇసుకరాయి, గ్రానైట్తో నిర్మించారు.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Ghanapur · Ghanpoor · Ganapeshwaralayam · Kota Gullu
- కాలం
- కాకతీయులు, 13వ శతాబ్దం
- రకం
- ఆలయ సముదాయాలు

పాకాల చెరువు
వరంగల్ జిల్లాలోని ప్రముఖ కాకతీయకాలపు చెరువుల్లో పాకాల చెరువు ఒకటి. దాని కట్ట రెండు వేల గజాల పొడవు; దాదాపు 13 చదరపు మైళ్ల విస్తీర్ణంలో నీటిని నిల్వ చేస్తుంది. గణపతిదేవుడి పాలన నాటి ఒక శాసనం ఈ చెరువును జగదాల ముమ్మడి నిర్మించినట్లు పేర్కొంటుంది.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Pakhal · Pakhal Lake · Pakhal Tunk · Pakhal reservoir · Pakala · Pakala Lake +2 మరిన్ని
- కాలం
- కాకతీయుల కాలం; గణపతిదేవుడి పాలన. ఈ చెరువును ప్రతాపరుద్రుడికి సంప్రదాయం ఆపాదిస్తుంది.
- రకం
- జల నిర్మాణాలు

నెడ్డిగొండ ఆలయం
నెడ్డిగొండ (నిడిగొండ) ఆలయంలో మూడు గర్భగుడులు ఉన్నాయి. హైదరాబాద్ రహదారిపై హనుమకొండకు సుమారు 30 మైళ్ల దూరంలో ఇది ఉంది. గణపతిదేవుడి సోదరి కుండమాంబ దీన్ని కుండేశ్వర ఆలయంగా నిర్మించినట్లు 1219 నాటి శాసనం చెబుతుంది.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Neddigonda · Nedigonda · Nidigonda · Nidigonda temple
- కాలం
- కాకతీయులు, క్రీ.శ. 1219
- రకం
- ఆలయాలు

ఉప్పరపల్లి దేవాలయాలు
ఉప్పరపల్లి దేవాలయాలు హనుమకొండ, రామప్ప ఆలయాల సమకాలానికి చెందిన శిథిలాలు. వీటిని ప్రధానంగా గ్రానైట్తో నిర్మించారు; చాళుక్య ఆలయాల్లో కనిపించే సున్నితమైన రేణువులున్న నల్లరాతితో అలంకార భాగాలు చెక్కారు.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Uparpalle · Uparpalle temple · Upparllapalli · Yedlapuram temples
- కాలం
- కాకతీయులు, సుమారు 13వ శతాబ్దం
- రకం
- ఆలయాలు

కుసుమంచి శాసన స్తంభం
కుసుమంచి స్తంభం చిన్నదిగా, చదరపు ముఖాలతో ఉంటుంది. దాని నాలుగు వైపులా కన్నడ శాసనం చెక్కారు. ఖమ్మంకు పశ్చిమాన సుమారు 12 మైళ్ల దూరంలో ఈ స్తంభం ఉంది.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Kusumanchi · Kushumanchi · Kusumanchi pillar
- కాలం
- తేదీ నిర్ధారణ కాలేదు. అదే గ్రామంలో 1260 నాటి కాకతీయ శాసనం ఉంది.
- రకం
- శాసన స్మారకాలు
జిద్కల్ జలాశయం
జిద్కల్లో పాత జలాశయం, మంచి స్థితిలో ఉంది; అక్కడి ఆలయంలో పెద్ద జాతర జరుగుతుంది. నిజాం గ్యారంటీడ్ స్టేట్ రైల్వే మార్గంలో, జనగాం నుంచి తూర్పున ఎనిమిది మైళ్ల దూరంలో ఈ జలాశయం ఉంది.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Jidkal · Jidkal tank · Jedikal
- కాలం
- మధ్యయుగం
- రకం
- జల నిర్మాణాలు
పాల్వంచ కోట
భద్రాచలానికి నైరుతి దిశలో 14 మైళ్ల దూరంలో పాల్వంచ కోట ఉంది. ప్రతాపరుద్రుడి పాలనకు ముందే పాల్వంచ సంస్థానం ఉండేది.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Paloncha · Paloncha fort · Palancha
- కాలం
- మధ్యయుగం
- రకం
- కోటలు

పిల్లలమర్రి దేవాలయాలు
పిల్లలమర్రి ప్రస్తుత సూర్యాపేట జిల్లాలో, సూర్యాపేట సమీపంలోని ముఖ్యమైన కాకతీయ ఆలయ కేంద్రం. 2016 వరకు సూర్యాపేట నల్గొండ జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది; అందుకే పాత ఆధారాల్లో పిల్లలమర్రి నల్గొండ జిల్లాలో ఉన్నట్లు పేర్కొన్నారు. ఆ కాలపు కళ, వాస్తుశిల్పాలకు ఇప్పటికీ నిలిచిన అత్యుత్తమ ఉదాహరణల్లో పిల్లలమర్రి ఒకటని పరబ్రహ్మ శాస్త్రి పేర్కొన్నారు.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Pillalamarri · Pillalamarry · Pillalamari
- కాలం
- కాకతీయులు, సుమారు 13వ శతాబ్దం
- రకం
- ఆలయాలు
బాండ్రి ద్వారం
వరంగల్ కోటలోని ఒక ద్వారస్తంభంపై ఒడిశా గజపతి రాజు కపిలేంద్రుడి పేరు ఉన్న శాసనం ఉంది. ఇప్పటికీ మిగిలిన ఏ ద్వారానికి ఇది చెందిందో ఖచ్చితంగా గుర్తించలేదు.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Bandri · Bandri gate · Bandri gateway · Bandri gudi
- కాలం
- కాకతీయ కట్టడం; 15వ శతాబ్దపు గజపతి (ఒడిశా) శాసనం
- రకం
- ప్రవేశ ద్వారాలు

ఖాసీ మహల్
వరంగల్ కోటలోని స్వయంభు ఆలయ సముదాయపు పశ్చిమ ద్వారం దగ్గర ఉన్న పెద్ద సభామండపమే ఖాసీ మహల్, లేదా ఖుష్ మహల్. 1932లో హిరానంద శాస్త్రి దీన్ని షితాబ్ ఖాన్ దర్బారు మందిరంగా గుర్తించారు. అయితే, 1323 తరువాతి ఢిల్లీ సుల్తానుల కాలంలోనే దీన్ని నిర్మించారని ఫిలిప్ వాగ్నర్ భావిస్తున్నారు.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Khasi Mahal · Khas Mahal · Khasi Palace · Khush Mahal · Kush Mahal · Kushimahal +1 మరిన్ని
- కాలం
- కాకతీయుల అనంతర కాలం. సుమారు 1500లో షితాబ్ ఖాన్ దీనిని నిర్మించాడని హీరానంద శాస్త్రి భావిస్తారు. ఫిలిప్ వాగనర్ మాత్రం దీనిని 1323 తరువాతి ఢిల్లీ సుల్తానుల కాలానికి చెందినదిగా పేర్కొంటారు.
- రకం
- తరువాతి కాలపు నిర్మాణాలు

కొండ మసీదు
వరంగల్ కోటలో కొండ మసీదు అనే పాత మసీదు ఉంది; అది కొంతవరకు శిథిలమైంది.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Konda Masjid · Konda mosque · Kond Masjid
- కాలం
- కాకతీయుల అనంతర కాలం
- రకం
- తరువాతి కాలపు నిర్మాణాలు

భద్రకాళి ఆలయం
వరంగల్, హనుమకొండల మధ్య కొండపై భద్రకాళి ఆలయం ఉంది. బహుచేతులతో కూర్చున్న దేవతా విగ్రహాన్ని కాకతీయుల కులదేవత కాకతమ్మగా ఒక చరిత్రకారుడు గుర్తించారు. పరిశీలించిన మూలాల్లో ఆలయ నిర్మాణకాలాన్ని తెలిపే శాసనం లేదు.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Bhadrakali · Bhadra Kali · Sri Bhadrakali Devasthanam · Kakatamma
- కాలం
- తేదీ నిర్ధారణ కాలేదు. ఒక చరిత్రకారుడు దీన్ని రుద్రమదేవి కాలానికి ఆపాదించగా, స్థానిక సంప్రదాయం చాళుక్యుల కాలానికి ఆపాదిస్తుంది.
- రకం
- ఆలయాలు

లక్నవరం సరస్సు
ములుగు తాలూకాలోని లక్నవరం పెద్ద చెరువు. మూడు ఇరుకైన లోయలకు అడ్డంగా చిన్న కట్టలు వేసి దీన్ని ఏర్పాటు చేశారు. జిల్లా కాకతీయుల కాలపు చెరువుల్లో దీన్ని మూలాలు చేర్చినా, దీన్ని ఎవరు నిర్మించారో ఏ మూలమూ పేర్కొనలేదు.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Laknavaram · Laknavaram Cheruvu · Laknavaram tank · Lakhnavaram · Lakhanvaram
- కాలం
- కాకతీయుల కాలం. నిర్మించినవారి పేరు తెలియదు.
- రకం
- జల నిర్మాణాలు

రామప్ప చెరువు
పాలంపేట రామప్ప ఆలయం పక్కనే ఉన్న చెరువును రామప్ప చెరువు అంటారు. ఆలయ ప్రాంగణంలోని 1213 శాసనం ఈ చెరువును రేచర్ల రుద్రుడికి ఆపాదిస్తుంది; అతను చెరువు పక్కన ఒక పట్టణాన్నీ స్థాపించాడు.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Ramappa Cheruvu · Ramappa tank · Palampet tank · Palampet lake · Atukuru
- కాలం
- కాకతీయులు, క్రీ.శ. 1213
- రకం
- జల నిర్మాణాలు

పద్మాక్షి ఆలయం
హనుమకొండలోని పద్మాక్షి ఆలయం కొండపై ఉన్న చిన్న పుణ్యక్షేత్రం. 1117లో దీనిని కడలాలయ బసది అనే జైన ఆలయంగా నిర్మించారు. తరువాత ఇక్కడ పద్మాక్షి దేవతను హిందూ పద్ధతిలో పూజించడం మొదలైంది. శిలపై చెక్కిన జైన శిల్పాలు ఆలయం కంటే పూర్వమైనవి కావచ్చు.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Padmakshi · Padmaksi · Padmakshi hill · Kadalalaya Basadi · Padmakshamma · Padmaksi-gundam +1 మరిన్ని
- కాలం
- శిలపై చెక్కిన ఉబ్బెత్తు శిల్పాలు బహుశా రాష్ట్రకూటుల కాలానికి చెందినవి. జైన బసది క్రీ.శ. 1117 నాటిది; హిందూ ఆరాధన తరువాతి కాలంలో ప్రారంభమైంది.
- రకం
- ఆలయాలు
బయ్యారం చెరువు
బయ్యారం సమీపంలోని పెద్ద చెరువును గణపతిదేవుడి సోదరి మైలమ నిర్మించింది. తన బిరుదు ఆధారంగా దానికి “ధర్మకీర్తి సముద్రం” అని పేరు పెట్టింది. 1965లో బయటపడిన చెరువు శాసనమే తొలి కాకతీయుల సుదీర్ఘ వంశావళిని తెలిపే ఏకైక ఆధారం.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Bayyaram · Bayyaram Cheruvu · Dharmakirti-samudra · Kotagadda
- కాలం
- కాకతీయులు, గణపతిదేవుడి పాలనాకాలం
- రకం
- జల నిర్మాణాలు
కేసముద్రం చెరువు
బయ్యారం శాసనం తొలి అధిపతి మొదటి ప్రోలరాజుకు ఆపాదించిన “కేసరి-సముద్రం”నే కేసముద్రం చెరువుగా గుర్తించారు. ప్రోలుడు తన “అరిగజకేసరి” బిరుదు ఆధారంగా చెరువుకు ఆ పేరు పెట్టాడు.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Kesamudram · Kesari-samudra · Kesari Samudram · Kesari-tataka · Jagatikesari-tataka
- కాలం
- తొలి కాకతీయులు, మొదటి ప్రోలరాజు పాలనాకాలం
- రకం
- జల నిర్మాణాలు

కటాక్షపూర్ దేవాలయాలు
వరంగల్–ములుగు రహదారి దగ్గర కాటాక్షపూర్లో రెండు శిథిలమైన త్రికూటాలయాలు ఉన్నాయి: ఒకటి శైవాలయం, మరొకటి వైష్ణవాలయం. అక్కడ నిలిచి ఉన్న విష్ణుమూర్తి శిల్పాన్ని కాకతీయ శిల్పకళలో అత్యంత అందమైన వాటిలో ఒకటిగా గోపాలకృష్ణ మూర్తి పేర్కొన్నారు.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Katachpur · Kataksapura · Katakshapuram · Katakshpur
- కాలం
- కాకతీయులు
- రకం
- ఆలయ సముదాయాలు

జక్కారం దేవాలయం
వరంగల్–ములుగు రహదారిపై జక్కారం గ్రామం వెలుపల పొలాల మధ్యనున్న ఒక గుట్టపై ఈ చిన్న ఏకకూటాలయం ఉంది. చెక్కిన ద్వారబంధాలు దీని ప్రత్యేకత.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Jakaram
- కాలం
- కాకతీయులు
- రకం
- ఆలయాలు

అనుమకొండ కోట
తొలి కాకతీయుల రాజధాని కోటగా అనుమకొండ కోట ఉండేది. వృత్తాకారంగా ఉన్న కొండల మధ్య మట్టి ప్రాకారాలు నిర్మించారు. ఆ ప్రాకారాల గుండా వెళ్లే రెండు రాతి ద్వారాలు ఉన్నాయి.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Anumakonda · Anmakonda · Hanamakonda fort · Hanumakonda fort · Giri Durga · Hanmantgiri +1 మరిన్ని
- కాలం
- తొలి కాకతీయులు; 11వ శతాబ్దం చివరి కాలానికి చెందినదని ఆపాదింపు
- రకం
- కోటలు

సిద్ధేశ్వర దేవాలయం
పద్మాక్షి కొండ పక్కన ఉన్న అనుమకొండ పాత కోట లోపల సిద్ధేశ్వర ఆలయం ఉంది. గోపాలకృష్ణ మూర్తి శైలి ఆధారంగా దాని లింగ పీఠాన్ని రెండవ బేతరాజు కాలం నాటిదిగా పేర్కొన్నాడు.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Siddhesvara · Siddheswara · Siddeshwara · Siddhesvara swamy · Siddheswara swamy temple
- కాలం
- ప్రారంభ కాకతీయ, బహుశా శైలి ఆధారంగా రెండవ బేతరాజు పాలన
- రకం
- ఆలయాలు

ఉర్సు గుట్ట
ఉర్సు గుట్ట వరంగల్ పశ్చిమ భాగంలో, ఉర్సు గ్రామం పక్కన ఉన్న ఒక రాతి కొండ. కవి నరసింహుడు రచించిన రెండు సంస్కృత పద్యకావ్యాలు దీని రాళ్లపై చెక్కబడి ఉన్నాయి. వాటిలో 62 శ్లోకాల పెద్ద కావ్యం ఒక సిద్ధ దంపతుల ప్రేమకథను చెబుతుంది.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Ursu Gutta · Urusu Gutta · Urusu-gutta · Urus Gutta · Ursu hill · Urus +3 మరిన్ని
- కాలం
- అక్షరాల శైలిని బట్టి సుమారు 13వ శతాబ్దం. ఎపిగ్రాఫియా తెలంగాణికా ఈ పద్యాలను రుద్రమదేవి, ప్రతాపరుద్రుల కాలానికి చెందినవిగా పేర్కొంది
- రకం
- శాసన స్మారకాలు

అగ్గలయ్య గుట్ట
అగ్గలయ్య గుట్ట హనుమకొండలోని గ్రానైట్ కొండ; పద్మాక్షి కొండకు ఎదురుగా ఉంది. కొండరాతి ఉపరితలాలపై పెద్ద జైన తీర్థంకరుల శిల్పాలు చెక్కబడ్డాయి. వాటి కాలాన్ని తెలిపే శాసనం లేదు. వైద్యుడు అగ్గలయ్యతో ఈ శిల్పాలకు ఉన్న సంబంధం స్థానిక సంప్రదాయంపై ఆధారపడింది.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Aggalaya Gutta · Aggalaiah Gutta · Aggalayya · Aggalaiah · Agilaiah Gutta · Eggalayya Gutta +4 మరిన్ని
- కాలం
- తేదీ నిర్ధారించలేదు. కాకతీయులు స్వతంత్రంగా పాలించడానికి ముందరి కాలమైన 9వ–11వ శతాబ్దాలకు ఈ శిల్పాలను వాటి శైలిని బట్టి రచయితలు ఆపాదించారు.
- రకం
- ఆలయాలు

రాచకొండ కోట
రేచర్ల వెలమ నాయకుల కొండకోట రాజధానిగా రాచకొండ ఉండేది. అనపోత నాయకుడి 1365 ఆగస్టు 10 నాటి శాసనాలు కోట రక్షణ ఏర్పాట్లను, ఆనవోట సముద్రం అనే చెరువును నమోదు చేశాయి.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Rachakonda · Rajakonda · Rajukonda · Rajacala · Rajadri · Rajagiri
- కాలం
- రేచర్ల వెలమలు, 14–15వ శతాబ్దాలు
- రకం
- కోటలు

దేవరకొండ కోట
రేచర్ల వెలమల దేవరకొండ శాఖకు ఈ పట్టణం కేంద్రంగా ఉండేది. 1459లో అక్కడ బహమనీ సైన్యం ఓటమి పాలైంది.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Devarakonda · Devarkonda · Devapuri
- కాలం
- రేచర్ల వెలమలు, 14–15వ శతాబ్దాలు
- రకం
- కోటలు

భువనగిరి కోట
ఏకాంతంగా నిలిచిన ఒక పెద్ద రాతిగుట్టపై భువనగిరి కోట ఉంది. తొలి బహమనీ రాజ్యానికి ఇది తూర్పు సరిహద్దు కోటగా మారింది.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Bhongir · Bhuvanagiri · Bhonagir · Tribhuvanagiri
- కాలం
- 14వ శతాబ్దం నుంచి లిఖిత ఆధారాల్లో ప్రస్తావన
- రకం
- కోటలు

ఖమ్మంపల్లి శివాలయాలు
పాత మంథని తాలూకాలోని ఖమ్మంపల్లి గ్రామంలో కాకతీయుల కాలపు శివాలయాల శిథిలాలు ఉన్నాయి. అక్కడి గణపతిదేవుడి పాలనాకాలపు రెండు శాసనాలు, రాజుకు దీక్ష ఇచ్చిన రాజగురువు విశ్వేశ్వర శివాచార్యుడి పేరును పేర్కొంటాయి.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Khammampalli · Khammampalle · Khammampally · Kammampalli
- కాలం
- కాకతీయులు; గణపతిదేవుడి పాలనాకాలపు శాసనాలు ఈ స్థలంలో ఉన్నాయి
- రకం
- ఆలయ సముదాయాలు

మంథనిలోని గౌతమేశ్వర దేవాలయం
మంథని వద్ద గోదావరి ఒడ్డున గౌతమేశ్వర దేవాలయం ఉంది. ఇది త్రికూటాలయమని, శైలిని బట్టి ప్రతాపరుద్రుడి పాలనాకాలానికి చెందినదని ఎస్. గోపాలకృష్ణ మూర్తి తేదీ నిర్ణయించారు. దేవాలయానికి సంబంధించిన శాసనం ఉన్నట్లు మూలాల్లో నమోదు కాలేదు.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Gautamesvara · Gautameshwara · Gautameswara · Gautameshvara · Gautamesvar · Manthani +2 మరిన్ని
- కాలం
- చివరి కాకతీయుల కాలం; శైలిని బట్టి గోపాలకృష్ణ మూర్తి ప్రతాపరుద్రుడి పాలనాకాలానికి ఆపాదించారు
- రకం
- ఆలయాలు
చంద్రంపల్లి శివాలయం
పాత మంథెన తాలూకాలోని చంద్రంపల్లిలో గణపతిదేవుడి పాలనాకాలపు శాసనం ఉన్న పాత శివాలయం ఉంది. ఆ స్థలాన్ని “చంద్రవల్లి” అని, అక్కడ రాజగురువు విశ్వేశ్వర శివాచార్యుడు ప్రతిష్ఠించిన దేవుడిని “విశ్వనాథుడు” అని శాసనం పేర్కొంటుంది.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Chandrampalli · Chandravalli · Chandravelli · Visvanatha temple
- కాలం
- కాకతీయులు; గణపతిదేవుడి పాలనాకాలపు శాసనం ఈ ఆలయంలో ఉంది
- రకం
- ఆలయాలు

శివనగర్ మెట్లబావి
వరంగల్లోని శివనగర్లో మూడు అంతస్తుల చతురస్రాకార మెట్లబావి ఉంది. స్థానికులు దీన్ని “అంతస్తుల బావి” అని పిలుస్తారు. వార్తాపత్రిక కథనాలు దీన్ని కాకతీయుల కాలానికి ఆపాదించినా, ఇప్పటివరకు దాని కాలానికి ఆధారం లభించలేదు. 2025లో బావిని శుభ్రం చేసి పునరుద్ధరించారు.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Anthasthula Bavi · Anthasthulu Bavi · Anthastula Baavi · Metla Bavi · Digudu Bavi · Eetha Kolanu +1 మరిన్ని
- కాలం
- వార్తాపత్రిక కథనాలు ఈ మెట్లబావిని కాకతీయుల కాలానికి చెందినదిగా పేర్కొంటాయి. దాని కాలాన్ని తెలిపే శాసనం లేదా సర్వే నివేదిక లేదు.
- రకం
- జల నిర్మాణాలు

వేములవాడ దేవాలయాలు
కాకతీయులకు ముందు పాలించిన వేములవాడ చాళుక్యుల రాజధాని వేములవాడ. 10వ శతాబ్దపు వారి శాసనాల్లో అక్కడి దేవాలయాల పేర్లు ఉన్నాయి. పశ్చిమ చాళుక్యుల శాసనాలు 1108 వరకు కనిపిస్తాయి. అక్కడి నుంచి కాకతీయుల శాసనం ఏదీ ఇప్పటివరకు లభించలేదు.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Vemulavada · Vemulawada · Vemalavada · Yamalvada · Yemulwada · Lemulavada +6 మరిన్ని
- కాలం
- కాకతీయులకు పూర్వం: వేములవాడ చాళుక్యులు (10వ శతాబ్దం), పశ్చిమ చాళుక్యులు (11–12వ శతాబ్దాలు)
- రకం
- ఆలయ సముదాయాలు

ఐనవోలులోని మల్లికార్జున దేవాలయం
ఐనవోలులోని మల్లికార్జున ఆలయమే, దాని శాసనంలో పేర్కొన్న మైలారదేవ ఆలయం. శిల్పశైలి, స్థానిక సంప్రదాయం ఆధారంగా పండితులు ఈ ఆలయాన్ని కాకతీయుల కాలానికి చెందినదిగా భావిస్తారు. ఈ గ్రామం నుంచి కాకతీయ శాసనం ఏదీ ప్రచురించలేదు. ఇక్కడ లభించిన శాసనాల్లో 1076, 1118 నాటి పశ్చిమ చాళుక్యుల దానశాసనాలు, రేచర్ల నాయకుడు అనపోత 1369లో ఇచ్చిన దానశాసనం ఉన్నాయి.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Inavolu · Ainavolu · Ainavol · Inavol · Inole · Iloni +10 మరిన్ని
- కాలం
- శైలి, సంప్రదాయాలను బట్టి కాకతీయుల కాలానికి ఆపాదిస్తున్నారు. భవన నిర్మాణకాలాన్ని తెలిపే శాసనం లేదు. గ్రామానికి సంబంధించిన శాసనాల కాలం 10వ శతాబ్దం నుంచి 1369 వరకు ఉంటుంది.
- రకం
- ఆలయాలు
కాజీపేటలోని అఫ్జల్ షా బియాబానీ దర్గా
కాజీపేటలోని అఫ్జల్ షా బియాబానీ దర్గా 19వ శతాబ్దపు ముస్లిం సూఫీ సాధువు సమాధి. దర్గాలో రెండు అంతకంటే పురాతనమైన శాసన స్తంభాలు ఉన్నాయి. ఒకదానిపై 1090, 1098 నాటి కాకతీయ శాసనాలు, మరొకదానిపై రాష్ట్రకూట శాసనం ఉన్నాయి.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Kazipet Dargah · Kazipet Darga · Qazipet Dargah · Kajipet · Afzal Shah Biyabani · Afzal Biabani +3 మరిన్ని
- కాలం
- ఆసఫ్ జాహీ కాలం. ఈ సూఫీ సాధువు 19వ శతాబ్దంలో మరణించారు. దర్గాలోని శాసనం ఉన్న రెండు స్తంభాలు వాటికంటే చాలా పాతవి: ఒక కాకతీయ స్తంభంపై 1090, 1098 తేదీలు ఉన్నాయి; మరొక రాష్ట్రకూట స్తంభం 872 లేదా 932–33 నాటిదిగా తేదీ నిర్ణయించారు.
- రకం
- తరువాతి కాలపు నిర్మాణాలు

నాగులపాడు దేవాలయాలు
నాగులపాడు ప్రస్తుత సూర్యాపేట జిల్లాలో, సూర్యాపేటకు దక్షిణంగా మూసీ నది ఒడ్డున ఉన్న శిథిల పట్టణం. పాత ఆధారాలు దీన్ని నల్గొండ జిల్లాలో ఉన్నట్లు పేర్కొంటాయి. గణపతిదేవుని కాలానికి చెందిన శాసనాలున్న రేచర్ల నాయకుల రెండు ఆలయాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. నాగులపాడు శిల్పాల్లో కాకతీయుల అలంకార శిల్పకళ పరాకాష్ఠను చూడవచ్చని గోపాలకృష్ణ మూర్తి అభిప్రాయపడ్డారు.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Nagulapadu · Nagulapahad · Nagulpad · Nagulapad · Namesvara · Nameswara +4 మరిన్ని
- కాలం
- కాకతీయులు; గణపతిదేవుడు, ప్రతాపరుద్రుడు పాలించిన కాలాల్లో (1234–1303) నాటి శాసనాలు ఈ స్థలంలో ఉన్నాయి
- రకం
- ఆలయ సముదాయాలు

కొండపర్తి దేవాలయాలు
వరంగల్ సమీపంలోని కొండపర్తి కాకతీయ సేనాధిపతులైన మల్యాల వంశస్థుల స్వస్థలం. 1203లో మల్యాల చౌండుడు అక్కడ చౌండేశ్వర ఆలయంతో పాటు చెరువును నిర్మించాడు. 1241లో మల్యాల కాట శివ, కేశవ ఆలయాలను నిర్మించాడు. అవి అప్పటికే ఉన్న ప్రోలేశ్వర ఆలయంతో కలిసి త్రికూట ఆలయ సముదాయంగా ఏర్పడ్డాయి.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Kondaparthi · Kondaparthy · Kondaparti · Kondiparti · Komdaparti · Chaundesvara +6 మరిన్ని
- కాలం
- కాకతీయులు; గణపతిదేవుడి పాలనాకాలపు 1203, 1241 నాటి శాసనాలు ఈ దేవాలయాలను ప్రస్తావిస్తాయి
- రకం
- ఆలయ సముదాయాలు

కాలేశ్వరంలోని కాలేశ్వర–ముక్తేశ్వర దేవాలయం
ప్రాణహిత గోదావరిలో కలిసే కాళేశ్వరం వద్ద గోదావరి ఒడ్డున కాళేశ్వర–ముక్తేశ్వర ఆలయం ఉంది. గణపతిదేవుని పాలనాకాలపు శాసనం, రాజగురువు ఆలయంలో దేవతా విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించినట్లు నమోదు చేస్తుంది. 1397లో విజయనగర యువరాజు తన బరువుకు సమానమైన బంగారాన్ని ఇక్కడ దానం చేశాడు.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Kaleshwaram · Kalesvaram · Kaleswaram · Kaleshwar · Kaleswar · Kalesar +13 మరిన్ని
- కాలం
- “ఎపిగ్రాఫియా తెలంగాణికా” ఈ దేవాలయంలో గణపతిదేవుడి పాలనాకాలపు రెండు శాసనాలను నమోదు చేసింది; అవి ఒకే శాసనం అయి ఉండవచ్చు. వాటి తర్వాత 1397 నాటి విజయనగర శాసనం ఉంది.
- రకం
- ఆలయాలు

నాగునూరు దేవాలయాలు
కరీంనగర్కు ఈశాన్యంగా సుమారు ఆరు మైళ్ల దూరంలోని నాగునూరు గ్రామంలో పెద్ద ఆలయ సముదాయ శిథిలాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ఎర్రరాతితో నిర్మించిన మూడు గర్భగృహాల శివాలయం అతిపెద్దది. గ్రామంలోని శాసనాలు పశ్చిమ చాళుక్యుల కాలం నుంచి గణపతిదేవుడి పాలన వరకు ఉన్నాయి.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Nagunur · Nagunuru · Nagunoor · Nagnur · Nagnoor · Nignur +6 మరిన్ని
- కాలం
- పశ్చిమ చాళుక్యులు, కాకతీయుల కాలం. గ్రామంలోని తేదీ నిర్దేశించిన శాసనాలు 1112 నుంచి 1228 వరకు ఉన్నాయి.
- రకం
- ఆలయ సముదాయాలు

పానగల్లోని ఛాయా సోమేశ్వర, పచ్చల సోమేశ్వర దేవాలయాలు
నల్గొండ సమీపంలోని పానగల్లో రెండు పెద్ద ఆలయాలు ఉన్నాయి: మూడు గర్భగృహాల ఛాయా సోమేశ్వర ఆలయం, నాలుగు గర్భగృహాల పచ్చల సోమేశ్వర ఆలయం. వీటిని ఎవరు నిర్మించారనే విషయంలో మూలాలు ఏకాభిప్రాయంతో లేవు. 1267, 1290 సంవత్సరాల్లో కాకతీయ రాజ్యంలో చేసిన దానాలను ఛాయా సోమేశ్వర ఆలయ శాసనాలు నమోదు చేశాయి.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Panagal · Panugallu · Panagallu · Panugal · Pangal · Panungallu +13 మరిన్ని
- కాలం
- కాలనిర్ణయం వివాదాస్పదం: ఎం. రామారావు దీన్ని కాకతీయుల కాలానిదిగా భావించారు. ఎస్. గోపాలకృష్ణ మూర్తి అభిప్రాయం ప్రకారం, ఇది రుద్రదేవుడికన్నా పూర్వపు తెలుగు చోళుల కాలానిది. ఛాయా సోమేశ్వర దేవాలయంలో 1267, 1290 నాటి కాకతీయ శాసనాలు ఉన్నాయి.
- రకం
- ఆలయ సముదాయాలు
కాసిబుగ్గలోని రంగనాథస్వామి దేవాలయం
1964, 1986 జనగణన సంపుటాల ప్రకారం, వరంగల్లోని కాసిబుగ్గ రంగనాథస్వామి ఆలయం తొలుత శివాలయంగా ఉండేది. ఈ ఆలయాన్ని రుద్రుడు నిర్మించాడనే స్థానిక సంప్రదాయాన్ని ఎస్. గోపాలకృష్ణ మూర్తి నమోదు చేశారు. 1964లో వరంగల్ కోట నుంచి తెచ్చిన సహస్రలింగం ఈ ఆలయ మండపంలో ఉండేది. ఆలయానికి సంబంధించిన శాసనం ఏదీ మూలాల్లో ప్రస్తావించలేదు.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Kasibugga · Kashibugga · Kasi Bugga · Kashi Bugga · Kasibugga temple · Kasi Bugga Ranganathaswamy temple +3 మరిన్ని
- కాలం
- స్థానిక సంప్రదాయం ప్రకారం, ఈ దేవాలయం రుద్రదేవుడికి ఆపాదించబడే కాకతీయుల కాలానిది. భవన నిర్మాణకాలాన్ని తెలిపే శాసనం లేదు. రంగనాథస్వామి ప్రస్తుత విగ్రహాన్ని కాకతీయుల పతనం తర్వాత ప్రతిష్ఠించారని జనగణన సంపుటాలు పేర్కొంటాయి.
- రకం
- ఆలయాలు

మట్టెవాడ దేవాలయాలు
మట్టెవాడ హనుమకొండకు, వరంగల్ కోటకు మధ్య ఉన్న వరంగల్లోని పురాతన ప్రాంతం. మట్టెవాడ రహదారి వెంట ఉన్న పాత ఆలయాలు, శిల్ప శకలాలు, అక్కడి రామలింగేశ్వర ఆలయం చెక్కిన ద్వారం గురించి గోపాలకృష్ణ మూర్తి వివరించారు. గణపతిదేవుని కాలానికి చెందిన ఇక్కడి శాసనాలు చేనేత కార్మికుల కోసం ప్రతిష్ఠించిన దేవతలను, వర్తక సంఘాలు ఇచ్చిన దానాలను నమోదు చేస్తున్నాయి.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Mattewada · Mettewada · Mattevada · Matwada · Mathwada · Metwada +6 మరిన్ని
- కాలం
- కాకతీయులు; గణపతిదేవుడి పాలనాకాలపు రెండు శాసనాల నకళ్లు మట్టెవాడలో తయారుచేశారు. వాటిలో ఒకటి 1228 నాటిది.
- రకం
- ఆలయ సముదాయాలు

మొగిలిచెర్లలోని ఏకవీర దేవాలయం
వరంగల్ దగ్గర మొగిలిచెర్లలోని శిథిల ఏకవీర దేవాలయం ఏకవీర దేవికి అంకితం చేయబడింది. ఏకవీరను రేణుకగా ఎస్. గోపాలకృష్ణ మూర్తి గుర్తించారు. స్థానిక సంప్రదాయం దేవాలయాన్ని రుద్రదేవుడికి ఆపాదించగా, తర్వాతి కాలపు వృత్తాంతాలు, కథలు రుద్రమదేవితో ముడిపెడతాయి.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Ekavira · Ekaveera · Ekavira Devi · Ekaveera Devi · Ekaveera temple · Ekaveera/Ellamma temple +7 మరిన్ని
- కాలం
- కాకతీయులు. స్థానిక సంప్రదాయం ప్రకారం, ఈ దేవాలయం రుద్రదేవుడి పాలన తొలి సంవత్సరాలనాటిది. అయితే, 2017 రాష్ట్ర సంరక్షిత స్మారక కట్టడాల జాబితా దీన్ని 13వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా తేదీ నిర్ణయించింది.
- రకం
- ఆలయాలు

వరంగల్ కోటలోని స్వయంభూ దేవాలయం
వరంగల్ కోట మధ్యలో ఉన్న స్వయంభు ఆలయం కాకతీయ రాజుల ప్రధాన ఆలయం. స్వయంభుదేవుడు ఆ రాజవంశ కులదైవం. చెక్కిన నాలుగు రాతి ద్వారాలు—కాకతీయ కళాతోరణాలు—మరియు చెల్లాచెదురుగా ఉన్న అనేక శిల్పఖండాలు నేటికీ మిగిలి ఉన్నాయి.
ఇలా కూడా నమోదైంది: Svayambhu temple · Swayambhu temple · Svayambhudeva · Swayambhudeva · Svayambhunatha · Swayambhunatha +14 మరిన్ని
- కాలం
- కాకతీయులు, 13వ శతాబ్దం. చాలా మూలాలు ప్రధాన దేవాలయాన్ని గణపతిదేవుడికి ఆపాదిస్తాయి. దాని మండపం, ద్వారాలను రుద్రమదేవి కాలానికి చెందినవిగా పరబ్రహ్మ శాస్త్రి తేదీ నిర్ణయించారు.
- రకం
- ఆలయాలు
ఈ శోధనకు సరిపడే ప్రదేశాలు లేవు.