ప్రధాన విషయానికి వెళ్లండి

అగ్గలయ్య గుట్ట

అగ్గలయ్య గుట్ట హనుమకొండలోని గ్రానైట్ కొండ; పద్మాక్షి కొండకు ఎదురుగా ఉంది. కొండరాతి ఉపరితలాలపై పెద్ద జైన తీర్థంకరుల శిల్పాలు చెక్కబడ్డాయి. వాటి కాలాన్ని తెలిపే శాసనం లేదు. వైద్యుడు అగ్గలయ్యతో ఈ శిల్పాలకు ఉన్న సంబంధం స్థానిక సంప్రదాయంపై ఆధారపడింది.

కాలం
తేదీ నిర్ధారించలేదు. కాకతీయులు స్వతంత్రంగా పాలించడానికి ముందరి కాలమైన 9వ–11వ శతాబ్దాలకు ఈ శిల్పాలను వాటి శైలిని బట్టి రచయితలు ఆపాదించారు.
నిర్మాణంలో వాడిన పదార్థాలు
కొండలోని గ్రానైట్‌పై చెక్కిన శిల్పాలు
ప్రదేశం
18.0002° N, 79.5706° E

స్థానానికి మూలాధారం: Wikidata Q141309100, which agrees within 50 m with the GPS of the Commons photographs

స్థితి
ఈ కొండను సందర్శకుల కోసం అభివృద్ధి చేశారు; ఇక్కడ జైన ఆరాధన కూడా జరుగుతుంది. పెద్ద విగ్రహంపై రంగు తొలగించారు. దాని ఎడమ చేయి, పక్కనే ఉన్న కొన్ని శిల్పాల్లో ఆధునిక మరమ్మత్తులు లేదా కొత్తగా చెక్కిన భాగాలు కనిపిస్తాయి.
నిలువుగా ఉన్న ముదురు గ్రానైట్ కొండముఖంలో లోతుగా చెక్కిన గూడులో జైన తీర్థంకరుడి నిలువెత్తు శిల్పం ఉంది. నీలి నేపథ్యంపై విగ్రహానికి తెల్లరంగు వేశారు. దాని పాదాల దగ్గరున్న దారిపై సుమారు 15 మంది సందర్శకులు నిలబడి ఉన్నారు. దిగువ ఎడమవైపు రాతిని తొలిచి, చతురస్ర స్తంభాలున్న చిన్న గది చేశారు.

కొండ నిలువు రాతిముఖంలో లోతుగా చెక్కిన గూడులో పెద్ద జైన తీర్థంకరుడి నిలువెత్తు శిల్పం ఉంది. దాని పాదాల దగ్గరున్న సందర్శకులను బట్టి విగ్రహం పరిమాణం తెలుస్తుంది. 2018 నాటి ఈ ఛాయాచిత్రంలో నీలి నేపథ్యంపై విగ్రహానికి తెల్లరంగు వేసి ఉంది.

Photo: Torchtelangana, via Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

రెండు చేతులు పక్కలకు నిటారుగా ఉంచి, దిగంబరంగా నిలిచిన జైన విగ్రహాన్ని ఉబ్బెత్తుగా చెక్కారు. విగ్రహానికి తెల్లరంగు వేశారు. ముదురు రంగు ఉంగరాల జుట్టు, రంగు వేసిన కళ్లు కనిపిస్తాయి. తలపైన ఒక ఛత్రం ఉంది. పై రెండు మూలల్లోనూ చేతులు జోడించి గాలిలో ఎగురుతున్న చిన్న పరిచారక రూపాలు చెక్కారు.

తీర్థంకరుడు చేతులు శరీరం పక్కన నిటారుగా ఉంచి నిలబడి ఉన్నాడు. ఈ భంగిమను కాయోత్సర్గ ధ్యానం అంటారు. తలపై ఛత్రం చెక్కారు; పై మూలల్లో గాలిలో ఎగురుతున్న పరిచారకులు కనిపిస్తారు.

Photo: Torchtelangana, via Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

పెద్ద బూడిదరంగు బండరాయి ముఖంపై లోతులేని గూళ్లలో వరుసగా చెక్కిన ఏడుగురు చిన్న జైన విగ్రహాలు ఉన్నాయి. రెండింటి వెనుక సర్పపు చుట్టలు, పడగ కనిపిస్తాయి. కొన్ని తలల పైన ఛత్రాకార చిహ్నాలు చెక్కారు.

కొండ బండరాయిలోని గూళ్లలో ఏడుగురు తీర్థంకరులను వరుసగా చెక్కారు. ఇద్దరు సర్పపు చుట్టల ముందు నిలబడి ఉన్నారు; దాని పడగ వారి తలలపై విస్తరించి ఉంది.

Photo: Torchtelangana, via Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

వివరాలు

  • 1960ల తొలినాళ్ల జనగణన నివేదికలో, వెయ్యి స్తంభాల దేవాలయం పక్కనున్న కొండ వాలుపై చెక్కిన జైన తీర్థంకరుడి శిల్పం గురించి ఉంది. అది అగ్గలయ్య గుట్టపై ఉన్న పెద్ద విగ్రహమే అయి ఉండవచ్చు.Census 1961, Fairs and Festivals: Warangal
  • అతిపెద్ద శిల్పం ఉత్తరాభిముఖంగా ఉన్న నిలువైన రాతి ముఖంపై లోతుగా చెక్కిన గూడులో కనిపించే నిలువెత్తు తీర్థంకర విగ్రహం. వార్తా కథనాలు దాని ఎత్తు 30 లేదా 35 అడుగులని పేర్కొన్నాయి.Telangana Today, July 2021Deccan Chronicle 2018Telugu WikipediaTelangana360, 2024
  • ఈ విగ్రహం ఏ తీర్థంకరుడిదనే విషయంలో రచయితల మధ్య ఏకాభిప్రాయం లేదు. వార్తా కథనాలు దీన్ని 16వ తీర్థంకరుడైన శాంతినాథుడిగా గుర్తిస్తాయి. పాదాల దగ్గర గుర్రపు చిహ్నం ఉందని, వికీమీడియా కామన్స్‌లోని ఒక వివరణ దీన్ని మూడవ తీర్థంకరుడైన సంభవనాథుడిగా గుర్తిస్తుంది.Telangana Today, July 2021Wikimedia Commons descriptionsTelangana360, 2024
  • సుమారు 13 అడుగుల ఎత్తున్న రెండవ నిలువెత్తు విగ్రహం పార్శ్వనాథుడిది. ఆయన తలపై ఏడు పడగల నాగుపాము పడగ విప్పి ఉంది.Telangana Today, July 2021Wikimedia Commons descriptions
  • కొండపై ఒక బండరాతిలోని గూళ్లలో చిన్న పరిమాణంలో నిలువెత్తుగా ఉన్న ఏడుగురు తీర్థంకరుల వరుసను చెక్కారు. వారిలో ఇద్దరు సర్పం చుట్టల ముందు నిలబడి ఉన్నారు.Wikimedia Commons descriptionsTelugu Wikipedia
  • 2018లో, కొండకు వాయువ్యంగా ఉన్న గుహలో సుమారు నాలుగున్నర అడుగుల ఎత్తున్న జైన శిల్పం ఉందని స్థానికులు తెలిపారు. చరిత్రకారుడు శ్రీరామోజు హరగోపాల్ దాన్ని మహావీరుడిగా గుర్తించి, తొమ్మిదవ శతాబ్దానికి చెందినదిగా తేదీ నిర్ణయించారు.Deccan Chronicle 2018
  • కొండపై శాసనం ఉన్నట్లు ఎవరూ నివేదించలేదు. హైదరాబాద్ పురావస్తు శాఖ ప్రచురించిన సర్వేల్లో ఈ శిల్పాల ప్రస్తావన లేదు. వాటికి సూచించిన తేదీలన్నీ శైలిని బట్టి చేసిన అంచనాలే.Nizam’s Archaeological Reports 1920–31ASI 1900Wikimedia Commons descriptions
  • సమీపంలోని పద్మాక్షి కొండపై జైన శిల్పాలను వాటి శైలిని బట్టి రాష్ట్రకూటుల కాలానికి చెందినవిగా గోపాలకృష్ణ మూర్తి తేదీ నిర్ణయించారు. అగ్గలయ్య గుట్ట గురించి ఆయన చర్చించలేదు.Gopalakrishna Murthy 1964
  • పశ్చిమ చాళుక్య రాజు జయసింహుడు II వద్ద అగ్గలయ్య జైన రాజవైద్యుడిగా పనిచేశారు. నల్గొండ జిల్లా సైదాపూర్‌లోని 1034 నాటి స్తంభశాసనం శస్త్రచికిత్సలో ఆయన నైపుణ్యాన్ని ప్రశంసిస్తుంది.Epigraphia Telanganica 2023Goli Penchala Prasad et al. 2020
  • ముచ్చనపల్లి, ఇక్కురికిలలో అగ్గలయ్య స్థాపించిన రెండు జైన దేవాలయాలకు ఇచ్చిన దానాలనూ అదే శాసనం నమోదు చేస్తుంది. రాజు అగ్గలయ్యను మహాసామంతుడిగా, ముచ్చనపల్లి గ్రామాధికారిగా నియమించాడు.Epigraphia Telanganica 2023Goli Penchala Prasad et al. 2020
  • మెదక్ జిల్లా సిరూర్, సింగూర్‌లలో 1069–1074 మధ్యకాలపు శాసనాలు వైద్యంలో నైపుణ్యం కలిగిన మహాసామంతుడు అగ్గలరస లేదా అగ్గలయ్య పేరును పేర్కొంటాయి. వాటిలో ఒక శాసనం ఆయన భార్య వల్లికాంబను కూడా ప్రశంసిస్తుంది.Epigraphia Telanganica 2023
  • ఈ శాసనాల్లో ఏదీ హనుమకొండను ప్రస్తావించదు. అవి జైన గృహస్థుడిని, రాజోద్యోగిని గురించి చెబుతాయి; జైన సన్యాసి గురించి కాదు.Epigraphia Telanganica 2023Goli Penchala Prasad et al. 2020
  • స్థానిక సంప్రదాయం ప్రకారం, ఈ కొండకు అగ్గలయ్య అనే జైన ముని పేరు వచ్చింది. ఇటీవలి రచయితల్లో కొందరు ఆయనను జైన గురువుగా పేర్కొనగా, ఒకరు కొండపై ఆయన విగ్రహం ఉందని రాశారు. ఈ వాదనలకు మద్దతిచ్చే శాసనం ఏదీ లేదు.Telugu WikipediaWikimedia Commons descriptions
  • 2021లో ఒక స్థానిక ఔత్సాహికుడు రాతిపై ఔషధాలు నూరేందుకు చెక్కిన గుంటలు, ఔషధం ఇచ్చే రాతి పాత్ర అవశేషాలను గుర్తించినట్లు తెలిపాడు. వీటిని అగ్గలయ్య ఇక్కడ వైద్యం బోధించాడనడానికి ఆధారాలుగా వార్తా కథనాలు భావించాయి. ఆ గుంటల కాలం తెలియదు.Telangana Today, February 2021
  • 2017, 2018 ఛాయాచిత్రాల్లో పెద్ద విగ్రహం నీలి నేపథ్యంపై తెల్లగా రంగులు వేసి కనిపిస్తుంది. 2024, 2025 ఛాయాచిత్రాల్లో రంగు తొలగించడంతో విగ్రహం లేత సహజరంగులో కనిపిస్తుంది.Deccan Chronicle, February 2017Wikimedia Commons descriptionsVeludharan blog, 2025
  • సుమారు 2017 నుంచి హృదయ్ పథకం కింద కాకతీయ పట్టణాభివృద్ధి సంస్థ ఈ కొండను సందర్శకుల కోసం అభివృద్ధి చేసింది. ఈ పనుల సమయంలో పార్శ్వనాథుడి శిల్పాన్ని కొత్త రాతిపై మళ్లీ చెక్కారు.Deccan Chronicle 2018Wikimedia Commons descriptions
  • పెద్ద విగ్రహం కింద కూర్చున్న జినుడి శిల్పం 2017లో అసంపూర్ణంగా ఉందని వికీమీడియా కామన్స్‌లోని ఒక వివరణ పేర్కొంది. పునరుద్ధరణ సమయంలో ఆ శిల్పాన్ని పూర్తి చేశారని 2025 నాటి ఒక బ్లాగు చెబుతుంది.Wikimedia Commons descriptionsVeludharan blog, 2025
  • 2018, ఆ తర్వాతి ఛాయాచిత్రాల్లో పెద్ద విగ్రహం ఎడమ ముంజేయి దిగువ భాగంలో వేరే రంగు మచ్చ కనిపిస్తుంది; మణికట్టు దగ్గర స్పష్టమైన జతకలిసిన రేఖ ఉంది. 2024 ఛాయాచిత్రాల్లో ఆ రేఖకు దిగువనున్న చేయి, ముంజేయి కన్నా కొత్తగా కనిపిస్తుంది.Wikimedia Commons descriptionsVeludharan blog, 2025

ఇలా కూడా నమోదైంది

  • Aggalaya Gutta
  • Aggalaiah Gutta
  • Aggalayya
  • Aggalaiah
  • Agilaiah Gutta
  • Eggalayya Gutta
  • Aggulayya Gutta
  • Jain Tirthankara Hill
  • Jaina Tirthankara Gutta
  • Jain Hills

ఈ వెబ్‌సైట్‌లోని ఇతర అంశాలు